AVRUPA

Bulgaristan’dan göçe zorlanan on binleri unutmadık

Bugün 24 Mayıs. Türkiye’nin Bulgaristan’da Türk nüfusuna yönelik ayrımcılığa karşı tavır almasının ve 1989 göçünün başlamasının yıl dönümü.
24 Mayıs 2018

21 Mayıs 1989 gecesi, Bulgaristan’ın kuzeyindeki Bohçalar ve Mahmuzlu köylerinde Bulgar çeteciler, yedi Türkü öldürdüler. Bu olay, Bulgaristan’daki zulmü gözler önüne sermiş ve Türkiye kamuoyunda da geniş yer edinmişti.

Olaylara cevap olarak 24 Mayıs 1989 günü, yani 29 yıl önce bugün, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) olayları kınamıştı. Bu, Türkiye’nin uzun bir süredir devam eden olaylara artık müdahil olacağının resmen habercisiydi.

Şiddet ve ayrımcılık had safhaya ulaşmıştı

Bulgaristan’daki Türk azınlık; 93 Harbi sonrasında dörtte birini oluşturduğu ülkede yıpratıcı politikalarla günden güne azalmış; göç ve asimilasyon nedeniyle seksenli yılların sonunda nüfusun onda birine düşmüştü.

Komünist yönetim seksenli yıllarda şiddetin ve ayrımcılığın dozunu artırdı. Türklerin isimler değiştiriliyor, vaftiz olmaları isteniyor, Türkçe köy isimleri Bulgarcalarıyla değiştiriliyordu. Bulgaristan genelinde yüzlerce Müslüman mezarlığı tahrip edildi. Bulgar çeteciler Türk köylerini tehdit ediyorlar, ayrımcılığa bir de şiddet boyunu ekliyorlardı.

Bu olaylar, Türk toplumunu siyasi mücadeleye itti. 1984 yılında Kırcaali ve çevresinde başlayan büyük çaplı yürüyüşler, komünizm ile yönetilen ülkede hızla yayıldı. Razgrad ve Şumnu’da da mücadele dernekleri kuruldu.

Bulgaristan’dan Türkiye’ye göçün tarihi:

 

  • -1877-1878: 93 Harbi’nin Osmanlı Devleti’nin aleyhine sonuçlanmasıyla birlikte 1 milyona yakın Türk, Balkanlar’dan Anadolu’ya göç etti. Bulgaristan’dan Türkiye’ye göç edenlerin sayısı ise 350 bin oldu.
  • -93 Harbi ile Balkan Savaşları arasında geçen sürede sekiz yüz bin civarı Türk, Bulgaristan’dan Anadolu’ya göç etti.
  • -1925 yılında genç Türkiye Cumhuriyeti ile Bulgaristan arasında Türk Bulgar İkamet Sözleşmesi imzalandı. Aynı dönemde Bulgaristan’da çetelerin baskısının artması, Türk göçünü hızlandırdı. 10 yılda 101 bin kişi Türkiye’ye göç etti.
  • -Komünizm ile yönetilen Bulgaristan’da İkinci Dünya Savaşı sonrası, Türk azınlık için karanlık yıllar oldu. Türkçe okullar kapandı, Türkçe basın susturuldu. 1950 yılında 250 bin kişi Türkiye’ye göç etti.
  • -Türkiye’ye göç eden ailelerin bir kısmı Bulgaristan’da kalmış ve aileler dağılma tehlikesi geçirmişti. 1966 yılında Türk Bulgar İkili Beyannamesi yayınlandı ve aile birleşiminin önü açıldı.
  • -Bulgaristan, 1980’li yılların sonuna doğru asimilasyon politikalarına hız kazandırdı. Türkçe isimler zorla değiştirildi, mezarlıklar tahrip edildi, köy isimleri Bulgarca oldu. Buna karşılık olarak Türk toplumu protestolar ve eylemler organize etti.
  • Türk toplumunun tavırlarından rahatsız olan Bulgaristan yönetimi, Türk karşıtı tavırlarını güçlendirdi. Olayların sonucunda 500 bin Türk göç için gerekli belgeleri aldı. Sadece üç ayda 350 bin kişi Türkiye’ye göç etti.

1988-89 yıllarında artık kitleselleşen eylemler, Bulgaristan hükümetini zor durumda bıraktı. 9 Mayıs 1989’da Pasaport ve Vatandaşlık Kanunu’nda yapılan değişikliklerle Türklerin Türkiye’ye göç etmesinin önü açıldı. Birçok Türk göç etmek için pasaport aldı.

20 Mayıs 1989’da Türk toplumunun aydınları, zorla Avusturya’ya göç ettirildi. Dalga dalga büyüyen şiddet 21 Mayıs’ta 7 Türkün ölümüne yol açtı. 24 Mayıs’ta TBMM nezdinde yayınladığı kınamayla meseleye müdahil olan Türkiye, 30 Mayıs tarihinde Viyana ve Belgrad’a zorla göç ettirilmiş Türk aydınlarını ülkeye getirdi.

Bu tarihten sonra sınır kapılarını göçmenlere açan Türkiye, sadece 3 aylık zaman diliminde 321 bin Türkü kabul etti.

Göç, 1989 yılı sonrasında da azalarak doksanlı yılların ortalarına kadar devam etti.

Bulgaristan Türk toplumu bugün ne durumda?

Bulgaristan’daki ayrımcı politikalara ve zorunlu göçe rağmen bugün hâlâ ülkede büyük bir Türk nüfus bulunuyor. 2011 sayımına göre, 7 milyon 300 bin nüfusu olan Bulgaristan’da 588 bin Türk yaşıyor. Bu da nüfusun yüzde sekizinin Türk olduğunu ortaya koyuyor.

Bulgaristan’daki Türk toplumu özellikle Kırcaali ve Razgrad’da nüfusun yarısından fazlasını oluşturuyor. Şumnu, Burgaz, Silistre ve Filibe 40 binden faza Türke ev sahipliği yapıyor ve bu şehirlerde Türk kültürü yoğun bir şekilde yaşatılıyor.

Bulgaristan Eğitim Bakanlığı verilerine göre geçtiğimiz eğitim öğretim yılında Türkçe dersinden 5 bin 385 öğrenci yararlandı. Bu düşüşte hem ailelerin isteksizliğinin hem de zorlaştırıcı kanunların etkili olduğu bildiriliyor.

Ülkede Türkçe yayın yapan birçok haber sitesi olsa da düzenli olarak yayın yapan gazetelerin sayısı bir elin parmaklarını geçmiyor.

Bulgaristan’da Türk toplumunun siyasi mücadelesinin sembolü olan DOST Partisi bugün hâlâ aktif olarak siyasete devam ediyor. 2017 yılında düzenlenen seçimlerde DOST Partisi’nin içinde bulunduğu Türk bloğu oyların ancak yüzde 3’ünü alabildi ve böylece meclisin dışında kaldı.

© DiasporaHaber